Η Persona πρόκειται για μία απ τις εμβληματικότερες ταινίες του Σουηδού σκηνοθέτη
Ingmar Bergman και μία σπουδή στα άδυτα του ανθρώπινου ψυχισμού. Συγκαταλέγεται
μάλιστα στα σημαντικότερα δημιουργήματα στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου,
καθώς παρουσίασε την εσωτερική πάλη του ατόμου με το κοινωνικό φαίνεσθαι σε
συνδυασμό με περίτεχνη χρήση των τεχνικών στοιχείων.
Η υπόθεση της ταινίας αφορά μια ηθοποιό την Elizabet Vogler, η οποία σταματά να μιλά και
δέχεται για τον λόγο αυτό την βοήθεια μιας νοσοκόμας, της Alma. Το μεγαλύτερο μέρος του
έργου εκτυλίσσεται σε μια παραθαλάσσια κατοικία. Σε μία έκφραση διαμαρτυρίας για τα
δεινά που εξελίσσονται στον κόσμο η πρώτη αποφασίζει να σιωπήσει. Την περίθαλψή της
δέχεται από τη δεύτερη γυναίκα που σε μεγάλο βαθμό αναλαμβάνει να καλύψει την απουσία
ομιλίας από την ηθοποιό.
Η ιστορία αφορά δύο γυναίκες των οποίων οι προσωπικότητες αρχίζουν να συγχέονται,
ωστόσο ο τρόπος που αναπτύσσεται η ιδέα αυτή είναι το αξιοσημείωτο του έργου.
Ο Μπεργκμαν προβαίνει στην σταδιακή αποσύνθεση μιας φαινομενικά ακέραιας δομής και
φέρνει στην επιφάνεια τα πάθη των ηρωίδων. Η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη. Το
προσωπείο καταρρέει, η ηρεμία διαταράσσεται κι ο απώτερος σκοπός αποκαλύπτεται. Οι δύο
πρωταγωνίστριες γίνονται ένα. Οι δύο γυναίκες ίσως αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου
νομίσματος. Τον «εσωτερικό», αληθινό εαυτό και τον «εξωτερικό», αληθοφανή εαυτό του
ίδιου ατόμου. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά της ταινίας αλλά και η μη γραμμική ροή αφήγησης
βυθίζουν τον θεατή σε έναν αλληγορικό κόσμο με συμβολικά στοιχεία, παρουσιάζοντας την
καταπίεση του ανθρώπου μέσα στο πλαίσιο του κοινωνικού χώρου.
Η άρνηση της Elizabet να μιλήσει, ακόμα και να προβάλει τα συναισθήματά της εκφράζει
την καταπίεση που βιώνει το άτομο όντας ενταγμένο σε μία κοινωνία που τρέφεται από το
«φαίνεσθαι» και αποσιωπά το «είναι». Ωστόσο το προσωπείο αυτό αρχίζει να ραγίζει. Η
καταπίεση μετατρέπεται σε αγανάκτηση. Το ξέσπασμα κάνει την κατά μέτωπο αντιμετώπιση
των γυναικών αναπόφευκτη. Η πάλη του εαυτού έρχεται στο προσκήνιο. Σε μία μάλιστα
σκηνή κορύφωσης τα δύο πρόσωπα αφομοιώνονται σε ένα.
Με τον τρόπο αυτό ο σκηνοθέτης επιτυγχάνει να συμπαρασύρει τον θεατή σε μία διαδικασία
ταύτισης με το καθεστώς καταπίεσης που βαρύνει την πρωταγωνίστρια.
Ο ρόλος της σιωπής, η διττή προσωπικότητα και η αποδόμηση που επέρχεται στο άτομο,
ακολουθούνται από εξαιρετικές τεχνικές προσεγγίσεις υφαίνοντας το πλεκτό μιας ταινίας
που έχει ασκήσει μεγάλη επιρροή στο παγκόσμιο σινεμά. Η αιτία βρίσκεται στα ίδια τα λόγια
του Bergman: «ξαφνικά, [μέσω του κινηματογράφου] είχα την ευκαιρία να επικοινωνήσω με
τον κόσμο γύρω μου σε μία γλώσσα που ομιλείται από ψυχή σε ψυχή, με εκφράσεις, που
σχεδόν αισθαντικά, ξεφεύγουν από τον περιοριστικό έλεγχο της νόησης».
Επιμέλεια: Βάνα Παπαδοπούλου
Bergman, I. (1994). Images: my life in film (1st english edition εκδ.). (M. Ruth, Μεταφρ.)
New York: Arcade Publishing.
http://playthatfilm.blogspot.com/2010/05/persona-1966.html
https://www.ingmarbergman.se/node/22001
